Болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг тарихига назар соладиган бўлсак, 1959 йилда Бирлашган миллатлар ташкилотининг Бош Ассамблеяси томонидан Бола ҳуқуқлари Декларацияси қабул қилинган.
1989 йили эса Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция қабул қилиниши, болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ўзига хос янги даврни бошлаб берган. Мазкур Конвенция 1990 йил 2 снтябрда кучга кирган.
Конвенцияда болаларнинг фуқаролик ҳуқуқлари ва эркинликлари, оила муҳити, соғлиқни сақлаш ва фаравон турмуш, таълим, дам олиш ва маданий тадбирлар ҳамда махсус ҳуқуқий муҳофаза чораларига оид кенг қамровли қоидалар баён этилган.
Бола ҳуқуқлари тўғрисида Конвенциянинг асосий мазмуни барча болалар эга бўлиши керак бўлган асосий инсон ҳуқуқларининг қуйидаги тўртта қоидасида ифода этилади. Булар яшашга бўлган ҳуқуқ, ҳар томонама камол топиш ҳуқуқи, зарарли таъсирлар, зўравонлик ва эксплуатациядан ҳимояланиш ҳуқуқи, оила масалаларида, маданий ва ижтимоий ҳаётда тўлиқ иштирок этиш ҳуқуқи.
1992 йил 9 декабрда Ўзбекистон Республикасининг Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенцияга қўшилиши бола ҳуқуқларига оид давлат сиёсатининг шаклланиши учун замин яратди.
Конвенцияни ратификация қилган ёки унга қўшилган давлатлар уни бажариш юзасидан тадбирлар бўйича Бола ҳуқуқлари қўмитасига мунтазам равишда миллий маърузалар юбориб туради.
2008 йил 7 январда “Бола ҳуқуқларнинг кафолатлари тўғрисида”ги Қонуннинг қабул қилиниши давлатимиз томонидан болалар ҳуқуқларини таъминлаш давлат сиёсатини энг устувор вазифаларидан бири эканлигини яна бир марта исботлади.
2010 йил 29 сентябрда қабул қилинган “Вояга етмаганларнинг назоратсизлиги ва ҳуқуқбузарлиги профилактикаси тўғрисида”ги Қонун ушбу масалалар билан шуғулланувчи тизим органлари ва муассасаларини аниқ белгилаш, улар фаолиятининг асосий вазифалари, принциплари ва йўналишларини тартибга солишга қаратилган.
Янги Ўзбекистондаги ҳуқуқий ислоҳотлар 2016 йилда “Ёшларга оид давлат сиёсати тўғрисида”ги Қонуннинг қабул қилиниши билан бошланди.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 9 август куни қабул қилинган “Бола ҳуқуқларининг кафолатларини таъминлаш тизимини янада такомиллаштириш чора тадбирлари тўғрисида”ги Фармони билан Олий Мажлиснинг бола ҳуқуқлари бўйича вакили (болалар Омбудсмани) институти ташкил этилди ва мазкур вакилга болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида бир қатор ҳуқуқлар берилди.
Ўзбекистон Республикасида бола ҳуқуқларини таъминлашда 2001 йил “Оналар ва боллар йили”, 2008 йил “Ёшлар йили”, 2010 йил “Баркамол авлод йили”, 2012 йил “Мустаҳкам оила йили”, 2014 йил “Соғлом бола йили” ва 2016 йил “Соғлом она ва бола йили” деб эълон қилинганлиги ҳамда ҳар бир йил бўйича Давлат дастурларининг қабул қилиниши юқоридаги фикрларимизнинг ёрқин тасдиғидир.
С.Низомов
Жиноят ишлари бўйича
Зафаробод туман судининг раиси